Burnham na COP31: konsensus klimatyczny minął, ale UK chce przewodzić

Premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham oświadczył na szczycie klimatycznym COP31 w Turcji, że dawna zgoda co do nauki o klimacie i potrzeby działań „przestała istnieć”. Zapowiedział jednak „nową erę brytyjskiego przywództwa” i powołanie pierwszego na świecie wysłannika do spraw bezpieczeństwa klimatycznego. Organizacje ekologiczne odpowiadają, że za słowami muszą pójść decyzje.

Rekordowe lato jako punkt wyjścia

Burnham zaczął od tegorocznego lata w Wielkiej Brytanii, które według Met Office było najgorętsze w historii pomiarów. Zmiana klimatu uczyniła takie lato około 130 razy bardziej prawdopodobnym. Skutki były odczuwalne: zamknięto setki szkół, zbiory zbóż spadły o 11%, a służby ratunkowe dostawały więcej zgłoszeń niż w czasie pandemii Covid-19.

Premier mówił też, że świat osiągnie poziom 1,5 stopnia ocieplenia. Zwrócił uwagę, że poparcie dla procesu COP słabnie. Był jedynym przywódcą z grupy G7, który zabrał głos na tym szczycie. Niemal te same słowa o utraconym konsensusie padły rok temu w wystąpieniu jego poprzednika, Keira Starmera.

Klimat jako sprawa bezpieczeństwa

Pierwszym wysłannikiem ds. bezpieczeństwa klimatycznego została Dame Madeleine Alessandri, była szefowa Wspólnego Komitetu Wywiadu (Joint Intelligence Committee). Podkreśliła, że zmiana klimatu i utrata przyrody coraz mocniej kształtują środowisko bezpieczeństwa, w którym działa Wielka Brytania. Zwiększają też presję na zasoby, gospodarki i społeczności na całym świecie.

To sygnał, jakie priorytety Londyn zamierza wyznaczyć, gdy w przyszłym roku obejmie prezydencję w G20. Obecnie przewodzą USA, których od dwóch lat brakuje w procesie COP, odkąd prezydent Donald Trump wycofał kraj z porozumienia paryskiego.

Premier potwierdził cel neutralności emisyjnej do 2050 roku. Chce go łączyć z obniżaniem rachunków, a kluczem ma być mniejsze uzależnienie od paliw kopalnych i większa elektryfikacja. Turcja, współgospodarz szczytu, chce, by państwa zobowiązały się do pokrywania 35% zapotrzebowania na energię elektryczną do 2035 roku. Obecnie to około jedna piąta. Lord Nicholas Stern pochwalił Burnhama za uznanie klimatu za zagrożenie dla bezpieczeństwa oraz za nacisk na czystą energię jako ochronę przed drogimi i niestabilnymi rynkami paliw kopalnych.

Zarzuty o podwójne standardy

Krytycy wskazują na rozdźwięk między przemówieniem a polityką rządu. W ostatnich miesiącach władze:

• zatwierdziły złoże gazu Jackdaw na Morzu Północnym, uzasadniając to bezpieczeństwem energetycznym,
• ograniczyły finansowanie programu Warm Homes Plan, z którego idą dotacje i pożyczki na pompy ciepła,
• podtrzymały poparcie dla rozbudowy lotniska Heathrow.

Media spekulują też o złagodzeniu celów sprzedaży samochodów elektrycznych, choć rząd zapewnia, że decyzja nie zapadła. Beth John, doradczyni klimatyczna Oxfam, ujęła to tak: „Premier nie może wzywać do czystej energii na świecie, a jednocześnie mówić »tak« kolejnym paliwom kopalnym w Wielkiej Brytanii”. Tymczasem przejście z aut spalinowych na elektryczne i z kotłów gazowych na pompy ciepła to jedne z głównych dróg do celu 35%.

Co to oznacza w praktyce, także dla Polski

Wielka Brytania nie należy do UE, więc jej decyzje nie przekładają się wprost na polskie przepisy. Spór pokazuje jednak dylematy, które znamy także u nas: jak pogodzić ceny energii, bezpieczeństwo dostaw i cele klimatyczne. Polska jako członek Unii współtworzy wspólną politykę, która zakłada neutralność klimatyczną do 2050 roku.

Dla właścicieli domów i mieszkań najważniejszy jest wątek ogrzewania. Pompy ciepła i dopłaty do wymiany źródeł ciepła to w Polsce dobrze znany temat. Brytyjskie cięcia w dotacjach przypominają, że opłacalność takiej inwestycji zależy w dużej mierze od stabilności programów wsparcia. Przy planowaniu modernizacji warto więc sprawdzać aktualne zasady dofinansowania.

Państwa wyspiarskie na pierwszej linii

Na szczycie głos zabiorą też przedstawiciele państw wyspiarskich, takich jak Tonga, Tuvalu i Wyspy Salomona. Większość ich terytoriów leży zaledwie kilka metrów nad poziomem morza, a wielu mieszkańców porzuciło już domy. Australia, druga współgospodyni szczytu, uruchomiła w zeszłym roku pierwszą na świecie wizę klimatyczną dla mieszkańców Tuvalu. W losowaniu wzięła udział ponad jedna trzecia ludności kraju. Światowa Organizacja Meteorologiczna poinformowała w pierwszym dniu konferencji, że średni poziom mórz jest najwyższy od początku pomiarów.

Źródło: BBC News – „Burnham says climate consensus 'gone’ but pledges 'new era of leadership’”